* ( « يا عِبادِ لا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ » ) * اين آيه شريفه خطابى است كه خداى تعالى در قيامت به متقين دارد ، شاهدش هم جمله * ( « ادْخُلُوا الْجَنَّةَ » ) * است . و در اين خطاب ايشان را از هر ناملايمى احتمالى يا قطعى ايمنى مىدهد ، چون فرموده « نه خوف داريد ، و نه اندوه » و مورد خوف ناملايم احتمالى است ، و مورد اندوه ناملايم قطعى ، و وقتى خوف و اندوه نداشته باشند ، قطعا اين دو قسم ناملايم را هم نخواهند داشت . * ( « الَّذِينَ آمَنُوا بِآياتِنا وَكانُوا مُسْلِمِينَ » ) * موصول « الذين » بدل از مناداى مضاف در نداى « يا عبادى » است . ممكن هم هست صفت آن باشد . و منظور از « آيات » همه آن چيزهايى است كه بر وجود خداى تعالى دلالت مىكند ، چه پيغمبر باشد ، و چه كتاب ، و چه معجزه ، و چه چيزهاى ديگر . و منظور از اسلام تسليم بودن به اراده و اوامر خداى عز و جل است . * ( « ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَأَزْواجُكُمْ تُحْبَرُونَ » ) * ظاهر اينكه امر مىفرمايد به داخل شدن در بهشت ، اين است كه مراد از ازواج همان همسران مؤمن در دنيا باشد ، نه حور العين ، چون حور العين در بهشت هستند ، و خارج آن نيستند تا با اين فرمان داخل بهشت شوند . و كلمه « تحبرون » از مصدر « حبور » است ، و - به طورى كه گفته‌اند « 1 » - به معناى سرورى است كه حبار و آثارش در وجهه انسان نمودار باشد و كلمه « حبرة » به معناى زينت و هيئت زيبا است . و معناى جمله اين است كه : داخل بهشت شويد شما و همسران مؤمنتان در حالى كه خوشحال باشيد ، آن چنان كه آثار خوشحالى در وجهه شما نمودار باشد . و يا آن چنان كه بهترين قيافه را دارا باشيد . * ( « يُطافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوابٍ . . . » ) * كلمه « صحاف » جمع « صحفه » است ، و صحفه به معناى كاسه و يا كوچكتر از كاسه است . و كلمه « اكواب » جمع « كوب » است كه به معناى كوزه اى است كه دسته نداشته باشد . و آوردن دو كلمه « صحاف » و « اكواب » اشاره است به اينكه اهل بهشت هم داراى طعامند ، و هم داراى شراب ، در صفحه ها طعام مىخورند ، و از كوبها آب مىنوشند .

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 55 .